محمد على شاه آبادى ( مترجم : زاهد ويسى )
291
رشحات البحار ( فارسى )
به خاطر اور روزى را كه ما از هر امتى ، گروهى را از كسانى كه آيات ما را تكذيب مىكردند محشور مىكنيم . بايد دانست كه مشخص كردن عدهاى از مردم براى حشر در اينجا ، دال بر اين است كه اين ظهور مربوط به ملكوت و قيامت كبرى نيست ؛ زيرا در قيامت كبرى ، كسى به صورت خاص و مشخص حشر نمىشود ، بلكه خداوند در مورد ان فرموده است : وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً « 1 » همه آنان [ انسانها ] را برمىانگيزيم و احدى از ايشان را فروگذار نخواهيم كرد . و حتى حيوانات هم در ان حشر مىشوند . چنانكه خداوند متعال فرموده : وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ « 2 » و در آن هنگام كه وحوش جمع شوند . بر اين اساس مىتوان گفت كه منظور از « روز حشر گروههايى از مردم » روز بازگشت ارواح به اين عالم است . مطلب دوم [ درباره اين فرموده خداوند است : « فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذا جاؤُ » ] اين مطلب درباره اين فرموده خداوند است : « فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذا جاؤُ » وزع به معنى خوددارى ، بازداشتن ، و منع كردن است . عبارت « الوزعه » نيز از همين ريشه است كه درباره واليانى به كار مىرود كه مانع ارتكاب محرمات الهى مىشوند . بنابراين مراد از « وزع » در اين آيه ، حبس و تقييد است ؛ حتى زمانى هم كه به دنيا مىآيند باز هم مقيد و تحت كنترل هستند . ازاينرو اين آيه بر دو امر دلالت مىكند : 1 . اينكه حشر در دنيا صورت مىگيرد . 2 . اين حشر به صورت مقيد و كنترل شده است .
--> ( 1 ) . كهف ( 18 ) : 47 . ( 2 ) . تكوير ( 81 ) : 5 .